يکي از موضوعات مهمي که مورد اشاره برخي از عزيزان خواننده قرار گرفت، مسأله تکراري شدن نماز بود که مي تواند منجر به کمرنگ شدن رفته رفته آن گردد.
همين که شما به مشکل تکراري شدن توجه نموده و از ظاهر شدن اين حالت ابراز نگراني مي کنيد، نشان از توجه شما به نماز و ارزشمند بودن اين مسأله در ذهنتان است. در نگاه اول به نظر مي آيد تکراري شدن نماز خارج از اختيار و اراده ما است و پاک کردن نماز از اين حالت کار سختي باشد؛ اما اين حالت هم همانند آفت هاي ديگر قابل درمان است، اگر به دقت به علت هاي پيدايش آن توجه کنيم. با شناخت اين علت ها، مي توانيم با آگاهي کامل به مقابله با آنها برخاسته و به ياري خداوند، نماز را از آفت تکرار رفته رفته خارج کرده و با هر بار خواندن آن، به دست آوردهاي جديدي نائل شويم.
در اينجا عواملي را که تا به حال به ذهنم رسيده و راه از بين بردن آنها را مطرح مي کنم:

1ـ يکسان بودن ارکان و اذکار نماز:

اگر به يک نقاش بگويند تو بايد هر روز يک منظره يکسان را نقاشي کني، هر چقدر هم به نقاشي کشيدن علاقه داشته باشد، بعد از مدتي اين نقاشي برايش ملال آور و تکراري خواهد شد. به گونه اي که ديگر از کشيدن آن منظره لذت نمي برد. حال اگر به او بگويند: وسايل رنگ و تابلويت تغيير نمي کند، اما هر روز مي تواني منظره اي متفاوت را بر تابلوي يکسان تصوير کني، ديگر آن حس تکرار از وجود نقاش محو مي شود. هر روز با اشتياق خاصي دست به قلم مو مي برد و هيچ روزي نخواهد رسيد که از نقاشي کشيدن خسته شود.
در اينجا، تکراري بودن و يکسان بودن ابزار نقاشي و رنگهاي در اختيار نقاش، منجر به پديد آمدن حس تکرار و عادت در نقاش نشدند. چرا که روح نقاشي اينها نيست، بلکه آن تصويري است که نقاش بر تابلو مي کشد. اگر اين تصوير هر روز در حال تغيير و تکامل باشد، ديگر براي نقاش اهميت ندارد که وسايل و ابزار نقاشي اش يکسان و تکراري باشند.


ادامه مطلب در همين صفحه


ارکان و اذکار نماز شبيه همان وسايل نقاشي و تابلو هستند. اشتباه ما اين است که نماز را خلاصه مي دانيم در همين ارکان و اذکارش، و از روح نماز غافل مي شويم. نمازگزاري که اين تلقي را دارد، مانند آن نقاشي است که هر روز مي خواهد تابلويي يکسان بکشد. طبيعتاً بعد از چند روز گرفتار حالت تکرار مي گردد.
اما اگر به اين مسأله توجه کند که قرار است با اين ارکان و اذکار يکسان، حقيقتي نو را به تصوير بکشد، حالت نشاط و اشتياق جاي کسالت و تکرار را مي گيرد.
حال ببينيم آن حقيقت و روح نماز که مي تواند و مي بايد در هر نمازي با نماز ديگر متفاوت باشد چيست؟
نمازگزار واقعي خود را مانند شاگردي مي بيند که پروردگارش هر روز او را از حقايق جديدي آگاه مي کند. هر جقيقت و معرفت جديدي که مي آموزد، نگاهش به هستي و رابطه مخلوق با خالق نگاهي کامل تر و پخته تر مي شود. از ناتواني خويش بيش از پيش باخبر مي شود و عظمت و ابهت الهي را بيش از گذشته حس مي کند. پس هر روز معرفتش به خدا افزوده شده و در نتيجه خشوع و فرمانبرداري و تأثيرپذيريش از حق تعالي نيز زيادتر مي شود. تا آنجا که اين خشوع و کرنش در نمازش جلوه گر مي شود و نمازش را پررنگ تر از روز قبل به جاي مي آورد.
اگر حالت نماز هر روز او را نسبت به نمازهاي گذشته اش جويا شويد، مي گويد: «اصلاً قابل مقايسه نيست. چون معرفتم نسبت به خدا افزوده شده و نگاهم کامل تر شده.» پس  در همه حال آخرين نمازش از نمازهاي ديگر کامل تر و لذت بخش تر مي شود.
مي بينيد که براي حل مشکل تکرار، انسان به تکاپو مي افتد و راهي جز سلوک عارفانه نخواهد داشت. بدين صورت که قبل از هر نماز اندوخته هاي معرفتي خود را کامل تر مي کند، تا بتواند هميشه نمازي متفاوت از نمازهاي گذشته و تابلويي زيباتر و کاملتر از تابلوهاي گذشته اش ترسيم کند.
بياييد نگذاريم هيچ يک از دو نمازمان با يک سطح معرفت اقامه شوند. قبل از هر نمازي بر معرفت قبلي خود بيفزاييم و ديد خود را نسبت به مبدأ خويش کامل تر کنيم به گونه اي که گرفتار مرداب بي حرکت «تکرار» نشويم. بلکه به جاي مرداب در رودخانه اي قدم بگذاريم که هر لحظه در حال تغيير و تبدّل و نوسازي است.
افزودن معرفت راههاي متفاوتي دارد که از آن جمله هست: پند گرفتن از حوادث روزمره ـ مطالعه کتابهاي عرفاني و تأثيرگزار ـ قرائت قرآن کريم ـ توجه به احاديث ائمه اطهار ـ توجه در معناي آيات و اذکار نماز

خداوندا! پروردگارا! از تو مي خواهيم که همانطور که در کودکي ما را پرورش داده و به تکامل رساندي، پرورش معرفت ما را نيز خود به عهده بگيري و هر روز پرده اي نو از حقايق هستي بر ما آشکار گرداني! تا ما هم بتوانيم با هر تغيير شأن تو، خود را به حالت متناسب با آن شأن درآوريم.^(۱)

و من الله التوفيق
و السلام

به یاری خدا در آینده به عوامل دیگر پدید آوردنده «تکرار» خواهیم پرداخت.

پاورقي:
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
(1) يَسْأَلُهُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ : تمام كسانى كه در آسمانها و زمين هستند از او تقاضا مى‏كنند، و او هر روز در شأن و كارى است! (الرحمن/29)